qayomr – رهروان

از سراب تا سراب

nfarhoed — Thu, 11 Sep 2008 12:23:25 +0000

برای دریافت مطلب (pdf) روی عنوان کلک کنید

———————————————————————————————————————————–
برای خواندن مطالبی که به شکل pdf باشد، داشتن پروگرام پی.دی.اف ریدر ( pdf reader ) در کمپیوتر تان ضروری است.
اگر pdf reader را ندارید با کلک کردن روی لینک پایین به طور مجانی داونلود ( download ) کنید.

Adobe pdf reader

از سراب تا سراب

nfarhoed — Thu, 11 Sep 2008 12:23:25 +0000

برای دریافت مطلب (pdf) روی عنوان کلک کنید

از سراب تا سراب

Adobe pdf reader

پرنده

nfarhoed — Mon, 18 Aug 2008 21:43:41 +0000

“پرنده” شعری است از شهید پروفیسور عبدالقیوم رهبر
که قبلاً در جنوری سال 1993 در ” افغانستان تایمز” طبع گردیده
و به دوستداران زنده یاد “رهبر” اهدا می گردد.

بیا که فصل زمستان وتند باد شمال
هزارشاخۀ پررنگ را به یغما برد
کنون میان چمنزارودرسراچۀ باغ
بجزسیاهی واندوه من نمی بینم
درون خانه دل
ودراجاق فروزنده ای که ویران شد
بجای آتش سوزنده ، هست خاکستر
وخشت های سیاه وشکسته وبی جان
                                            سلام میگویند.
بیاکه جنگل انبوه وباغ بی برگم
میان برف زمستان وسردی ِ توفان
هنوزمنتظرمقدم گرامی تست.
توای پرنده پردرد وخوش نوای بهار
توهمنوای هزاران وهمنشین دلی
دوچشم روشن تو با زبان گویایت
که از ورای هزاران هجوم وغارت ویآس
ودرزمانۀ تاریک بی زبانی ها
به جستجوی حقیقت به پیشوازبهار
                                            ترانه میسازد
توای پرندۀ امید ِ شهرروشن عشق
صفیربال سفرکردنت به غم آباد
                                             هنوزمیشنوم
زمین سوخته وخانه شکسته من
                                             تراخوش آمد گفت
توآنگاه که مهمان آفتاب شدی
صدای تند نفس های خسته ات را من
                                              درون باغ شنیدم
تمام پنجره ها قامت شکستۀ خود
                                             بلند می کردند
وباغ با همه ی عصرسوگواری ها
برای چهچه ات جشن گل
                                           بپا می کرد
شگوفه های بهاری رمز و رویش را
به پیشوازصدا خوانی ات
                                               همی آورد
توای پرندۀ مهمان
پیام فصل بهاران کجاست
                                            کجا شدی؟ چه شدی؟
بجای آن قفس تنگ شهربی دردان
بجای پنجره وگل
                                            بجای عشق وسلام
دوچشم حادثه جویت
                            وقلب پردردت
                                              چه ها می بینند؟
توخواستی که به بینی هجوم طوفان را
توخواستی که تصورکنی جلال انسان را
توخواستی که ترا کوه ودشت پنجره ها
زدستبرد تزاران خبردهد
ولی اکنون, توخوداسیرپنجه بیداد اوگشتی.
ولی خوش است مرا
توهم دیدی
توخود چوکوه شدی, دشت شدی
                                              استواروگسترده
تومثل پنجره ها
صدا ی غرش طوفان وتازیانه او
درون پنجره های قفس بشنیدی
توای پرنده پردرد
کنون توبازبه گلزاروبوستان رفتی
وعشق پروازت برفرازشاخه
                                                 ترانه می سازد
ولی بیاد آور
که میزبان توخاور
وکوه ودشت وهمه پنجره ها
هنوزدربند است
هنوزآن قفس تنگ توهزاران را
با ل می شکند
بیاد آور
که جنگل انبوه
                    حریق می گیرد
وتندباد شقاء گسترشمال هرروز
میان شهربی دردان
                            هنوزفاجعه می کارد
توای پرنده پردرد
هزارمرغک بی آشیان درون قفس
به آرزوی بهاران چکامه می سازد.

* * *

ارسالی داکتر هدایت
از : انگلستان

تقدیم به رزمک واطفال ناامید وطنم.

nfarhoed — Sun, 20 Jul 2008 10:05:29 +0000

مسایل ما ومشغله های آنها

۱– سرآغاز:

اینک یک سال تمام ازنوشتن آن یادداشت های پراگنده می گذرد. یکسالی که برای ما وجهانیان ارزش فراوانی داشت. کودکان ما با رشد طبیعی خود بزرگ می شوند وجوانان ما پخته وپخته سالان ما به پیری وفرسودگی می گرایند. تو گوئی درزمانه های ما زمان فشردگی زایدالوصفی دارد که ده ها سال را دریکسال گنجانده اند. هرقدرازمحیط روستا به شهروازجهان فقیربه جهان دارا نزدیک ترشویم سرعت زمان را بیشتردرک می کنیم وخودرا دربرابرآن ناتوان تر.

۲– دگرگونی های جوامع عقب مانده ودنیای فقیر:

فقط درسالی که گذشت دردوروبرما حوادث متعددی رخ داد: ارتش اشغالگرروسی بعد ازیکدهه آدم کشی وعربده جوئی دراواسط فبروری گذشته خاک کشورما را ترک کرد. وبدنبال خود کشوری را درآتش وخون دردست نیروهای متخاصم ملی، منطقه ای وبین المللی گذاشت. که هنوزهیچ نشانه ای ازصلح وآرامش درآن دیده نمی شود.

جنگ نُه ساله خانمانسوزوبیهوده میان ایران وعراق با همان حماقتی که آغازیافته بود به همان پیمانه بیهوده، احمقانه وبدون نتیجه به پایان رسید وبطوردقیقتربه آتش بسی منتهی شد که هنوزازصلح فاصله ای زیاد دارد.

ارتش هند بعد ازیکدوران مداخله های مستقیم وغیرمستقیم سال گذشته نیروهای حافظ صلح خود را به سریلانکا فرستاد تا میان تامیل ها وحکومت مرکزی“میانجیگری” کند. ولی هنوزچند ماهی نگذشته بود که به قول معروف“حامیها حرامیها“(یعنی نگهبان خود دزد بوده است) میان تامیل ها وهندی ها آتش جنگ برافروخت واکنون بعد ازتغییرحکومت سریلانکا باید هند نیروهای خود را دوباره بخواهد، که هند . . . نمی خواهد واکنون باید نیپال، بنگله دیش ومالایف را به آن اضافه کرد. مرگ آقای ضیاء الحق رئیس جمهورپاکستان که سال گذشته دریک حادثه هوائی کشته شد خیلی زود راه را برای بقدرت رسیدن مخالفین خود بازکرد. ولی پاکستان که ازمشکلات عدم هماهنگی ایالات مختلف، قدرت خوانین محلی، ناهمگونی بازاراقتصادی، وابستگی شدید به قرضه های خارجی وفساد غیرقابل تصوراداری وسیاسی رنج می برد میخواهد مشکلات درونی خود را با استیلا گری بیرونی جبران نماید.

خمینی بعد ازده سال قدرت مطلقه ایران را با مرگ قابل انتظارخود دردست فرقه های متعدد مذهبی، اپوزیسیون گسترده ولی ناتوان، خانه خرابی اقتصادی وانعزال سیاسی گذاشته است.

این نمونه ها نشاندهنده این است که کشورها وملت های ما درگیرمسایل ابتدائی زندگی اند که هنوزازدسترس آنها بدوراست. کوشش برای رهایی ازچنگال قدرت های بیگانه، جنگ خانمانسوزمنطقه ای بیهوده، زد وخورد های ملیتی نافرجام، ناهماهنگی گروه های انسانی داخل یک کتله کشوری، ناپایداری سیاسی، قرضه های هنگفت خارجی، فقر، مصایب طبیعی وفساد اداری مشخصات اساسی جوامع ما را می سازد.

متفکرین ما، سیاستمداران ودولتمداران ما، مردم بی پناه وبیچاره ما همگی دردایره مسایلی گیرکرده اند که نمی گذارد استعداد های خلاقه انسانی آنها همگام با همنوعان دیگرش رشد نموده وراه نجاتی ازین دایره سرگردان بیابند. بهمین علت است که چاره جوئی ها اکثرا ً خود موجب علتی دیگرمی گردد وراه پیموده وناپیموده را ازسرمی گیرد. 3- جهان درسالیکه گذشت

فقط کسانی میتوانند خود را ساکنین جهان خاکی ما بشمارند که درتعیین مقدرات وسرنوشت آن نقشی کلی ویا جزئی دارند. جهان سیاسی تا اکنون هم جهان قدرت وسرمایه است واززمانه های خیلی قدیم چنین بوده است.

امریکا وشوروی– درسالیکه گذشت– به بزرگترین ومهمترین قرارداد محدودساختن سلاح های هسته ای دست یازیدند.

شوروی واروپای شرقی اکنون بطورمشخص دگرگونی های غیرقابل پیشبینی ای درنظام سیاسی اقتصادی خود وارد کرده اند. طرح پرسترویکای گورباچف اکنون درتمام کشورهای اروپای خاوری– همگام یا بیشترازخود شوروی– برای خود راه بازمی کند. درشوروی برای اولین بارپس ازپیروزی انقلاب اکتبربه حزب سیاسی مخالفی بطوررسمی اجازه فعالیت داده می شود.طوریکه ازاوضاع معلوم میشود شوروی دوباره به سیستم دولتمداری بازنوع اروپای غربی وآمریکا نزدیک می شود.درمجارستان حزب اپوزیسیون رسما ً تشکیل گردید. درهنگری جریان به همین سوحرکت می کند ودرپولند حتی اپوزیسیون“اتحادیه همبستگی” تا تشکیل حکومت نیزپیشروی کرده است. این تغییرات برای تمام جهانیان جالب وهیجان انگیزاست.

ازجانب دیگرجهان غرب ازسه دشمن عمده مورد تهدید قرارگرفته است: تروریسم ،مخدرات و Aids.با وجود اینکه ریشه های هرسه دشمن درخود جوامع غربی نهفته است ولی غرب می کوشد اینطوروانمود سازد که تروریسم بیشترازکشورهای مخالف تمدن غربی درآنجا صادرمی شود.مخدرات نیزمحصول شرق وجنایتی است تحمیل شده برغرب. چنانچه AiDs نیزازمیان قبایل وحشی آفریقایی به جامعه غربی پا گذاشته است. وجامعه غربی و“تمدن اروپائی” ازلوث همه این مصائب بدوراست؟!!

تکامل اوضاع درشوروی واروپای شرقی ومشکلات محیط زیست، ویا پرابلم های اجتماعی جوامع غربی نشاندهنده این حقیقت است که اولا ً تجارب بشری درراه پیشرفت خود به راهیابی های نوینی نیازدارد که ازپیشداوری های ایدئولوزیک قرن نزده ویا سه ربع اول قرن بیست تا حدود زیادی خود را آزاد بسازد.

این تحولات به یقین خریطه سیاسی جهان ما را بطورکلی ویا جزئی تغییرخواهد داد. ولی آنچه مایه ی امید واریست پیروزی بشریت برموانع اجتماعی واقتصادی ایست که خود را سالها دراشکال ایدئولوژیک واعتقادی عرضه مینمود واین جسارتی است درخورتحسین!

غرب هنوزهم بما– شرقی ها– بعنوان رقیب احتمالی آتیه خود می بیند وبدینسان می کوشد درتمام مصایب خود ما را شریک جرم قلمداد نماید. غرب نمیخواهد بپذیرد که تمدن مادی اروپائی ازفقروناتوانی وعقب ماندگی مدهش معنوی رنج می برد واین عدم توازن میان پیشرفت های مادی تخنیکی وعقب ماندگی اخلاقی ومعنوی خود را درسلوکیات وحشی، غیرمتمدن ونفرت انگیزی نشان می دهد. این سلوکیات نه محصول شرق بلکه محصول“تمدن یکپای اروپائی” است.

وکوچکترین صورآن مجموعه کره زمین را دربرمی گیرد ودرحالت عادی بیشتردرباره ی روابط متقابل ساکنان کره زمین با فضای خارجی وچگونگی استفاده ازآن طرحریزی هایی صورت می گیرد که گاهی گوشه هایی ازآن زیرنام“جنگ ستارگان” ویا“ابتکاردفاع استراتژیک” بگوش ما می رسد ولی سیرکلی آن ازچشمرس ودسترس ما” دوزخیان روی زمین” بدوراست.

5- بعنوان نتیجه گیری:

قضایا خود بقدرکافی گویا وروشن اند.ما گفتیم که ما انسانها درهرگام پیشرفت خود ودرهردستاورد علمی این نکته رابه اثبات می رسانیم که ما هنوزتا انسان شدن فاصله ی زیادی داریم.

با وجود اینکه مشغله های فکری جهان ما درگوشه های متعدد آن نا همگون است وعلی رغم فقرمدهش معنوی ایکه سراسرتمدن ما را گرفته است وبا وجود آنکه اکتشافات انسانی اکثرا ً درخدمت بربادی انسانها بکارگرفته می شود ولی وقتی به چهره کودکان خود که صاحبان دنیای آینده اند می نگریم دردل ما شورزایدالوصفی پدید می آید که اینها بهترازما زندگی می کنند وانسانهایی بهترازما خواهند شد. این بود گوشه ای ازدرد دل. حاجی بابا 23.8.89

به قلم : شهید عبدالقیوم رهبر

جوانان افغان درآغاز قرن بیست ویک

nfarhoed — Wed, 04 Jun 2008 18:39:29 +0000

تبصرۀ کوتاه :
چندی پیش( هفتم دلو1385) به مناسبت هفدهمین سالروز شهادت غم انگیز زنده یاد عبدالقیوم” رهبر” ، بُرشهایی از یک نبشتۀ او را تحت عنوان ” جوانان افغان درآغازقرن بیست ویک “همراه با یادداشت های پراگنده خودم ( بیاد او که میگفت ” مادرغیبت خود حضورداریم”) ازطریق سایت وزین” گفتمان دموکراسی افغانستان” دراختیار هموطنان گرانقدر گذاشته بودم . پس ازآن ، عده ای ازدوستان تقاضای نشرمکمل این نبشته را نمودند ، که اینک متن کامل مقاله را دراختیار شما عزیزان می گزارم :

نسیم ( رهرو) دهم مارچ 2007

جوانان افغان درآغاز قرن بیست ویک

تقدیم به( ر) و (ر) ها وبه اطفال وجوانان
مجاهد ومهاجری که گذشته وآیندۂ شانرا استعمار
وارتجاع بلعیده ودرزمان حال نیزچیزی جزآرزوندارند.

1- چرا به جوانان ، چرا قرن بیست ویکم (پیش درآمد):

انسان معاصرسرگردان است . پیشرفتِ سریع وشگرفِ انسان در طی پنجاه سال اخیرآنچنان گسترده ودرابعاد ناپیدا کرانه سیرکرده است که انسان که خود آفریننده وگرداننده آنست ،اکنون اسیردستاورد ها وفرآورد های خود شده است ، هنوز نمیداند که این گنجینه لایتناهی اختراعات واکتشافات جدید را درکدام قالبِ اجتماعی مناسب بریزد وبا کدام معیارها وضابطه های ارزشی آنرا آذین ببندد.
می گویند قرن نزده ، قرن انسانهای بزرگ ومشکلات ومعضلاتِ کوچک بود وقرن بیست بالعکس قرن معضلاتِ عظیم ، پیچیده ولاینحلی است که دردستِ انسانهای کوچک ، ناتوان ومفلوج گیرافتاده است. آیا قرن آینده این عدم تناسب وناموزونی دو قرن گذشته وکنونی را خواهد توانست با انسان های بزرگ پاسخ بگوید .
ازآغازتاریخ مکتوب انسانی تا کنون ،جامعه انسانی با دگرگونی های بیشماری همراه بوده است. حوادث ورخداد ها همراه با انسانهای نیک سرشت وبد طینت درجریان حرکت پیشرونده وسیرمتعالی انسانی تاریخ پرماجرای ما را میسازد. که گاه حوادث ورخدادها در سایه عظمت شخصیت ها رنگ میبازد وزمانی هم حادثه ها “قهرمانان” خود را درخود میبلعد ولی درهمه احوال اوضاع وشرایط موجود وجریانات متضاد ولایتناهی موءثربررخداد ها شکل نهائی رخداد ها وشخصیت ها را ترسیم مینماید.
درجریان بیش ازهشت دهه قرن حاضرتکاپو وتپ وتلاش انسانها برای شکل دهی جوامع آرمانی، برای پیشرفت ورشد اقتصادی ، برای ” جهان وطنی ” کردن اقتصاد ، سیاست ، فرهنگ وایدئولوژی ، برای دستیابی به گوشه های تاریک جامعه طبیعی واجتماعی ، سفربه فضای خارجی وتسلط برکیهان ، داخل شدن درعصرتکنولوژی هسته ای وتجاوز از آن به عصرانفورماتیک (کامپیوتر) ، جدی شدن مشکلات محیط زیست ، خطرناک شدن تفاوت های اجتماعی- اقتصادی در داخل جوامع ملی ودرسطح جهانی ، ناهماهنگی وتضاد میان پیشرفت های علمی وصنعتی با اشکال ومناسبات اجتماعی حاکم در جوامع وبویژه مشکل استعمار ، امپریالیسم ، نژاد گرایی ، جنگ های خانمانسوز تجاوزی ، پرابلم های مربوط به آزادی های سیاسی واجتماعی( یعنی دموکراسی به مفهوم عام آن) و . . . صدها مسئله دیگر ، فقط توانست برای انسانهای قرن ما یک نکته را به اثبات برساند که ما هنوزتا ” انسان شدن” فاصله زیادی داریم.
هم اکنون کتله های وسیع بشری برای”انسانی کردن” جوامع خود برنامه هایی برای ورود به قرن بیست ویکم دردست تهیه دارند. گرچه این برنامه ها درشمال غیرازآن درجنوب ،درشرق درمخالفت با غرب ، ودرین جامعه درتناقض باآن دیگریست وامیدی نیست که بتواند برنامه هماهنگی برای انسانی ساختن واقعی عرضه نماید ولی بهرحال این برنامه ریزی های درازمدت ماراهم مجبورمیسازد نیمه چشمی برآینده خود وفرزندان خود داشته باشیم وازهم اکنون خود را برای ورود به قرن جدید که با معضلات وپرابلمهای بیحد وحصری همراه است آماده سازیم وماکه اکنون خورشید طلایی رنگ آماده به غروب را در بالای کوهستان زمانه می مانیم به کسانی که درصبحگاهان قرن آینده سرازخاوربرون می آورند پیام دردآلود خود را درمیان بگذاریم تا مگر اشاره ما “گنگ های خوابیده” را درجهان کران نسل آینده وامید وفردا بشنود.
این پیامی است به جوانان قرن بیست ویکم به جوانان افغانی .

2 – سیمای جهان در آغازقرن جدید :

قرن آینده ، قرن جوانان وکودکان کنونی ، قرن ماجراها وپیشرفت های بزرگ بشری خواهد بود. اگربشریت با معیارها ومقیاس های نیمه دوم قرن بیست نیز بدون موانع جدی – مانند جنگ جهانی سوم وخطرات غیر قابل پیش بینی مسابقات هسته ای در زمین وفضای کیهانی و یا . . . به پیشرفت خود ادامه دهد ، در قرن آینده ما منتظرشگفتی های باورنکردنی ای خواهیم بود که نه تنها درساحه علمی وتخنیکی دگرگونی های بزرگی را سبب خواهد شد بلکه مجموعه مناسبات اجتماعی – وشاید جهانبینی انسانی را درکل – دستخوش تغییرات ژرفی خواهد کرد.
ولی به هرحال قرن آیندۀ ما مشکلات ومعضلات دوران کنونی را با خود به میراث خواهد برد. اگرما پرابلمهای دوران آینده را بطور دقیق نمیتوانیم پیش بینی نماییم ولی معضله های دوران کنونی وسمت حرکت کلی آنها را تا حدودی میتوانیم بسنجیم.
یکی ازمسایل ومعضلاتی که درنیمه دوم قرن بیست به شدت خود رامطرح ساخته است مسئله رشد اقتصادی- اجتماعی درپهنای جهان است.
جهان کنونی ما روزتا روزبیشتربه قطب های متضاد تقسیم می گردد. تفاوت های میان شمال ثروتمند وجنوب ناداراکنون به هیچوجه کمترازتناقضات میان قدرت های بزرگ درشرق وغرب نیست. شگاف میان دارا ها ونادارها ازنگاه درآمد سرانه ،درآمد ملی ، سطح مصرف وتولید ،آهنگ رشد اقتصادی ، امتیازات علمی وصنعتی . و. . درپهنای جهانی نه اینکه کمترنشده که روزتا روزعمیقتر و وسیعترنیز گردیده است. اگرتعداد کمی ازکشورهای جهانی در حدود % 5 مردمان جهان درحدود % 60 تولیدات جهانی را به مصرف میرسانند ، بیش از % 80 مردمان جهان ما فقط 15- 20 درصد تولید جهانی را مصرف میکنند. این یک جانب بی عدالتی حاکم براوضاع جهانی است. جانب وحشتناک دیگرآن همانا ارقام سرسام آوری است که ازثروتهای بشری در راه های ضد بشری یعنی مسابقات تسلیحاتی بمصرف میرسد. سال های 80 قرن کنونی ما افزایش جدیدی رادرین گرایش نشان میدهد که نه تنها قدرتهای بزرگ درگیرآنند بلکه با ایجاد مناطق آتشزا درگوشه وکنارجهان این وبا ء به کشورهای فقیر وعقب مانده وکوچک نیزسرایت کرده است .
مشکل دیگرمسئله عقب ماندگی کشورهای بسیاری در سه قاره آسیا ، افریقا وامریکای لاتین است. حل این معضله اساسا ً با داشتن سرمایه کافی ، انتقال تکنولوژی ودانش پیشرفته بشری میسراست که تغییرات روبنایی مناسبی را به همراه داشته باشد. تجربه سالهای بعد ازجنگ عمومی دوم نشان داده است که جریان سرمایه بیشتر از کشورهای فقیربه کشورهای پیشرفته بوده است که با ظالمانه ترین انواع بهره کشی ومناسبات استثماری همراه بوده است ونه بالعکس آن. وکشورهای قدرتمند جهانی که اکثرا ً دارای سطح تخنیکی ، علمی وفنی پیشرفته است موانع جدی در راه انتقال آن به کشورهای عقب مانده از طریق محدودیت های تجاری و” دزدیدن مغزها ” ازکشورهای سه قاره بوجود آورده است. ودرعین حال قدرت های بزرگ هماره ازمناسبات روبنائی ای در کشورهای وابسته بخود حمایت کرده اند که درست در نقطه مقابل پیشرفت وترقی اجتماعی قراردارد.
بدینصورت مشکل عقب ماندگی در طول تقریبا ً نیم قرن اخیردر یک دایره تهی حرکت میکند وبطورکلی بشریت نتوانسته است این معضله ء انسانی وفراگیر را ازقیود رهزنانه امتیازخواهی های سیاسی وا رهاند.
این معضله درسالهای اخیرآنچنان حاد وجدی شده است که پایه های اخلاقی وارزشی مجموعه نظام حاکم بشری رازیرسوال قرار داده ورسوایی های بزرگی را برای مدنیت حاکم کنونی بوجود آورده است.
بنا ءً تفاوت روزافزون اقتصادی میان کشورهای فقیرودارا ، مسابقات تسلیحاتی وحشتناک بهدردادن بیهوده ثروت بشری درراه های غیر انسانی وخلق نفرت ، بدبینی وبی اعتمادی درمیان ملل ، همراه با مشکل عقب ماندگی وتٲ ثیرات مخرب اقتصادی- اجتماعی آن برنظام اقتصادی جهانی خطوط اساسی سیمای رشداقتصادی جهانی را درسالهای اخیر قرن بیست ویک می سازد.

معضله دیگری که ما باخود به نسل آینده به ارمغان میبریم ،مشکل استعماروامپریالیسم است. این معضله که ازگذشتگان برای ما به ارث رسیده است ،در قرن اخیراشکال تازه ای ازعملکرد ومانور رابخود گرفت ونمونه های زشت وننگینی را ثبت کتیبۀ خارائین تاریخ نمود : پافشاری روی امتیازات استعماری وکشتارهای بیرحمانه ملیونها انسان در آسیا ،افریقا وامریکا( الجزایر ،چین ،ویتنام وافغانستان نمونه های متبارز آن است ) جنگهای جهانی اول ودوم وکشتارهای بیهوده میلیون ها انسان بخاطرارضای هوسهای جهانگشایانه ،مداخله درامورداخلی دیگرکشورها ازطریق غیرمشروع ویااحیانا ًبکمک خونریزی های بیحساب ، کودتا ،سرکوب آزادی خواهی وایجاد عدم ثبات وناامنی همراه بااستثمار اقتصادی بیرحمانه کشورهای کوچک وعقبمانده ،هنوزهم پایان نپذیرفته است وبه عنوان عملکردهای “مشروع ” سیاست قدرت طلبانه (Power politics )هنوزهم پایه های اساسی روابط بین المللی را میسازد.
گرچه قرن ما – بویژه نسل ما ویک نسل پیشتر ازما – کار های بزرگی را درین زمینه انجام داده است . از جنگ جهانی دوم بدینسو درخشان ترین نمونه های مبارزات آزادیخواهانه در طول تاریخ بشری بوجود آمده است ، بیش از صد کشور – واکثرا ً از طریق مبارزات مسلحانه آزادیبخش – به استقلال سیاسی رسیده اند ، وآگاهی عمومی وافکار عامه درسرتاسر جهان علیه استعماروامپریالیسم ، نژاد گرایی وترور واختناق بسیج شده است ولی هنوز هم افغانستان ، اریتیریا ، آیرلند وافریقای جنوبی (نامیبیا ) مانند زخم ناسوری وجدان بشریت را آلوده ومعذب میسازد.
هنوزاستعمار بیرحمانه افریقا ، امریکای لاتین ، خاورمیانه وملیونها خلق زحمت کش دیگردرسرتاسرجهان پرده تاریکی است که برچشمان امیدواربشریت کشیده شده است.
این قرن به پایان خود نزدیک میشود ولی هنوز وقاحت وبیشرمی قدرتهای استعمارگرواستثمارگرپایان نگرفته است. این زخم چرکین بر وجدان بشری به فرزندان ما در قرن بیست ویکم به میراث میرود وما همگی باید ازین بابت شرمنده وخجل باشیم که در قرن بیستم علی الرغم پیشرفتهای بزرگ علمی نتوانستیم آن پیشرفتها را در ساحه اجتماعی وانسانی امتداد بدهیم . نتوانستیم بر مزاراستعماروامپریالیسم سنگ بگذاریم وبنویسیم اینهم هدیه ای کوچک برای فرزندان ما درقرن بیست ویکم ! ولی امیدواریم این افتخار را فرزندان ما صاحب شوند.
همگام با مشکل استعماروامپریالیسم مسٲ له آزادی های فردی واجتماعی ویا به عبارت دیگر مسٲ له دموکراسی است ، که ما تا اکنون هم به حل قانع کننده ای نرسیده ایم.
مسٲ له دموکراسی قضیه تازه ای نیست . هزاران سال است که بشرطرحها ونظریاتی در باره معنی دموکراسی ، چگونگی پیاده کردن آن وحدود وثغور آن ارائه کرده است. در قرن بیستم عظیم ترین کوششها برای تعمیم دموکراسی وغنای مفهوم آن صورت پذیرفت وهم درین قرن به اثبات رسید که عظیم ترین جنایات وتخطی ازدموکراسی زیرنقاب دموکراسی وآزادی علیه بشریت اعمال شده است. درس بزرگ واساسی ای که ازحرکت های عظیم توده ای درقرن بیستم وکوشش های ناکام ویا کامگار آن میتواند بدست آید ، اینست که مفاهیم ارایه شده فلسفی درمورد دموکراسی اکثرا ًمحدودیت های زمانی ومکانی خود را داشته وتطبیقات آن اگر درتناقض با طرح ها ومفاهیم اساسی قرار نداشته باشد ، اقلا ًانحرافات عمیقی از فلسفه نظری را باخود حمل میکرده است. علاوتا ًاینکه اگرما دموکراسی فردی ودموکراسی اجتماعی هردو را نتوانیم توده ای بسازیم ، اگر نتوانیم دموکراسی رابعنوان جزئی از زندگانی طبیعی انسان ها مسجل نماییم واگرقادرنگردیم آگاهی اجتماعی وشعور اجتماعی راازطریق دموکراتیزه کردن اجتماع اعتلاء بخشیم درآنصورت تغییرات ودگرگونی های ساختی هر قدرهم جدی ، ژرف وگسترده باشد نمیتواند درخدمت اعتلای سطح مادی- معنوی انسان بخدمت گرفته شود. وامکانات عقب گشت ، سوء استفاده ، فریبکاری ویا اختناق اجتماعی بیش ازحد زیاد است.
بدینصورت دموکراسی به مفهوم آزادی انسان ازمحدودیت های غیرانسانی اگرهم درزمانه ما ابعاد تازه ای گرفت وآفاق گسترده تری را درنوردید ولی تکامل اوضاع دردودهه اخیرنشان دهنده این واقعیت است که بغرنجترشدن زندگی اجتماعی وبا ارتباط نزدیک مردمان جهان با همدیگرباید با جسارت بیشتری در پی تعمیق مفهوم دموکراسی برآمد ، آنرا در زندگی میلیون ها انسان زحمت کش عجین کرد وآنرا بعنوان شرط لازم پیشرفت واقعی بشری درکل ودر هرجامعه مشخص شناخت وبدینصورت با غلبه برفریبکاری ، تحجرفکری به جنگ نظام های غیر انسانی که اکنون با جلوه های مختلف سد راه تکامل انسانی شده اند رفت.
بنا ءً قرن آینده با سه مشکل اساسی رشد اقتصادی – ویا عادلانه ساختن نظام اقتصادی جهانی – مشکل استعمار وامپریالیسم ومعضله دموکراسی وآزادی انسان مواجه خواهد بود وبه یقین موضع گیری نسل های آینده درمورد این سه معضله اساسی سیمای آتیه جهان زمینی ما را نشان خواهد داد.

3- قرن آینده بهتر ویا بد تر؟ : (پیشرفتهای علمی وپرابلم های انسانی )

اگرقرن ما مشکلات عظیم وپیچیده ای را برای آیندگان به میراث مانده است ، پیشرفتهای بزرگ وشگرفی نیزمحصول همین قرن وبویژه پنجاه سال اخیر آنست. پس از انقلاب صنعتی درقرن هجدهم بشریت قدم های فراخی بجلو برداشت. رشد نیروهای مٶلده وداخل شدن صنعت و بخاردرزندگی انسان عامل کنش ها وبرخورد های شدید میان ملل ومردمان مختلف ، گسترش ساحه نفوذ استعماری وبوجود آمدن افکارونظریات ، جهان بینی ها وفلسفه های جدیدی گردید که درطی بیش از دو قرن باهمه نیش ونوش ونشیب وفرازآن بعنوان محصله ونتیجه عصرانقلاب صنعتی شناخته می شود.
تکامل سریع بشردرطی پنجاه سال اخیر، داخل شدن درقلمرو اکتشافات هسته ای ، آغاز پژوهشهای علمی درفضای خارجی وگذشتن از آن به قلمرو انفورماتیک بنابرنظربرخی از دانشمندان آغازفرجام عصرصنعتی است که اکنون با همه طرز تلقی ها کنش های خود وبا شیوه های برخورد خود به مسایل ومعضلات انسانی بمثابه سدی دربرابرپیشرفت های جدید انسان قد علم کرده است. این پیشرفت های علمی وتخنیکی درشرایطی نصیب ماشده است که اکثریت عظیم انسان ها درکره زمین هنوز با تلاشهای ناکام خود آرزومند داخل شدن درقلمرو صنعتی اند وآنرا حڷال مشکلات ومعضلات لاینحل عقب ماندگی وتفاوت های بزرگ رفاهی میدانند. امواج پرطلاطم این نهضت علمی – تخنیکی جدید که اکنون مصروف تهیه برنامه وسیستم جهانی خود است به یقین تا ثیرات بزرگی برپیشرفت های آتیه ما درطلیعه قرن جدید خواهد داشت. ولی آنچه هنوز در پرده کتمان است اینست که آیا این پیشرفت جدید همانند سلف خود بعنوان یک پدیده محدود منطقه ای نصیب ملل وکشور های محدود وانگشت شماری خواهد بود ویا اینکه – چنانچه ادعا می کند – این محدودیت (اروپائی ویا نیمۀ شمالی) نیزازخصوصیتهای جامعه صنعتی بوده ونهضت جدید میتواند در دسترس ملل وکشورهای عقب مانده در آسیا وافریقا وامریکای لاتین نیزقرارگیرد.
ولی آنچه مهمتراست موقعیت ویا دقیقتربگوییم سرنوشت اجتماعی این پیشرفت ها است. یعنی اینکه آیا این پیشرفت جدید میتواند انسانهای آینده را درحل معضلات سه گانه (رفاهیت ، استعمارزدائی وآزادی های فردی واجتماعی) یاری رساند ویا اینکه این نهضت خود شگاف میان حاکمان ومحکومان را ژرفترساخته ومایه امتداد بی عدالتی ها وحقه بازی های جدیدی می گردد.
قدرمسلم اینست که پیشرفت های علمی جدید در پنجاه سال اخیراز یک جانب دردست عده ای آزمند وقدرت طلب به ابزاری برای سرکوب ملل ومردمان جهان مبدل گردیده وباعث ایجاد” توازن رعب” درمناسبات بین المللی گردید ولی ازجانب دیگردرتحقق پیشرفتهای اجتماعی وامکانات رفاهی نقش بسزائی داشته است.
داخل شدن ابزارهای تخنیکی جدید در زندگی روزمره ملیونها انسان سطح دید ، توقعات ، برخوردها وقضاوتهای آنها رابه شدت متاثرگردانیده است واین خود جامعه کنونی مارا از دید جامعه شناسانه در سطح بلند تری ازدوران پارینه قرار داده است .
با درک سمت حرکت کلی انسان معاصرمیتوان انتظار داشت که انسان های قرن بیست ویکم ونسل های آینده ، بنابر اوضاع وشرایط بهتر زندگی ، آگاهی وتجربه اندوزی بیشتر، مٶفق تردر پی حل معضلات ومشکلات خود بر می آیند وبهترمیتوانند ازمصائب وبدبختی هاییکه دوران ما را فراگرفته است اجتناب ورزند. چه استعمار زدایی وتحقق آزادی پایه ها وپیش شرط های ایجاد یک جامعه بین المللی مرفه است. واینها همگی به آگاهی اجتماعی ودرک موقعیت خود ودیگران وابسته است که در دوران کنونی وآینده بنابرپیشرفتهای علمی وتخنیکی ، ارتقای وسایل ارتباط جمعی وشمولیت آن میتواند مٶفق تروهمه جانبه تراز گذشته به پیش رود.
ولی ازجانب دیگرباید این نکته را نیز اضافه کرد که خطرسوء استفاده از پیشرفت های کنونی وآتیه همراه با فقدان ویا فروپاشی پایه های اخلاقی وارزشی درسطح جهانی روز افزون میگردد. بنابر این کوچکترین غفلت درمورد سمت حرکت نیروهای انحصارگر ، خیالپرداز ومتعصب میتواند نهایتی دردناک وشرم آلود برای تمام دستاوردهای بشری تلقی گردد.

4 – نقش ایده ها وایده آلها (انگارها وآرمانها ) درآینده بشری :

دوران کنونی ما اگرشاهد پیشرفتهای عظیم علمی ، تپ وتلاشهای بیحساب برای تحقق جوامع آرمانی وکوششهایی برای حصول رفاهیت عمومی بوده است ازجانب دیگرتجارب پنجاه سال اخیرشکست بسیاری ازافسانه ها و “جزم ” های اعتقادی را دربرخورد با صخره های محکم واقعیت وجودی کلیت انسانی مسجل گردانیده است.
ایده ها(انگاره ها) ی جامعه گرایانه وفردگرایانه هرکدام با یکجانبه نگری ، تکیه براصالت اراده وپائین آوردن نقش انسان تاسرحد حیوانات بی شعوریکه بجزازنیازمندیهای مادی بچیزی دیگرنمی اندیشد ویا قطعه ای کوچک از”ماشین بزرگ” اجتماع که هم انسانها را بمثابه ابزارمی بلعد وهم فرآوردهای انسانی را ، همگی شرایطی را بوجود آورد که شایستگی فقط بر پایه دست آورد های مادی – تخنیکی اندازه گیری می شود نه برپایه چگونگی استفاده از آن درخدمت بهروزی انسانی.
بدینصورت هرقدراین فلسفه ها درساحه تطبیق پیشروی نمودند وجوامع نمونه ای خود را بنا کردند بهمان اندازه نیاز به یک بازسازی بنیادی جامعه انسانی بیشتراحساس می شود. ورشکستگی کامل ویا جزئی ایده آلها (آرمانها) درقلمرو اجتماعی ، جامعه شناسی وروانشناسی انسانهای بدوی رادرلفافه انگاره ها وایده های پرزرق وبرق ولی تهی ازمضمون ومحتوی انسانی دوباره پرورش داد.
این فرآیند عقب گرایانه وپوچ گرایانه به آن حدی ازابتذال وازخود بیگانگی ارتقا یافت که درجوامع صنعتی وجوامع سنتی انواع مختلفی ازعکس العمل ها را سبب گردید. درجوامع صنعتی پسیفیسم دراشکال سیاسی واخلاقی آن رواج یافت ودرجوامع سنتی “بازگشت به خویشتن ” تاریخی – مذهبی خود را بمثابه بدیلی مطرح ساخت. ولی آیا این بدیل میتواند به معضلات مادی ومعنوی بشردرسفرآتیه اش پاسخ لازم رابدهد ؟
تجربه بازگشت به ” مسیحیت ناب ” دراروپا و “بنیادگرایی ” برسراقتداردرایران وافغانستان ولبنان تاحدود زیادی مایوس کننده است. چه درهمه این احوال برخوردهای این نیروها درعکس العملی مملو ازتعصب ، عقبگرایانه وظلمت ستایانه بوده است وتا اکنون مانند بسیاری ازنیروهای شورشی درصدد نفی شرایط ماحول خود اند ولی اولا ً درین نفی درست درمقابل جهات مثبت تمدن بشری قدعلم مینمایند وازجانب دیگرخود بدیلی برای فایق آمدن برنابسامانی های اجتماعی ندارند ، بگذریم ازینکه این ناتوانی گهگاهی درتخیلات سفیهانه وخود فریبی عامه پسند نیزخود را جلوه گرمیسازد.
بدینصورت چنانچه تجارب ما نشان میدهد گاهی ایده ها وفلسفه های تطبیقی جای ایده آلها وآرمانها را می گیرد وزمانی هم ایده آلها خود را بعنوان یک شمولیت جزمی خارج ازدایره زمان ومکان مطرح می سازد وبدینصورت تا سرحد یک” فلسفه عملی” ویا سیاست پائین می آید که محدودیت های زمانی ومکانی را نفی کرده وخود را در دایره اوهام وتخیلات فریبنده اسیر می سازد.
اکنون آنچه ضروری بنظرمی آید اینست که “مونیسم ” که تا اکنون فقط درساحه متافزیک غلبه کسب کرده است خود را درساحه تاریخ واجتماع نیزگسترش بدهد وباینصورت تمدن مادی – تخنیکی کنونی بشردرچاچوب این”مونیسم” یا “یکتاگرایی” پایه معنوی واخلاقی خود را بعنوان یک نظام ارزشی کارآ وهماهنگ با رشد روزافزون نیازمندیها ودستاورد های بشری بوجودآورد.
این نظام ارزشی که می تواند منابع متعددی ازمذهب ، عرفان ، عرف وعادات واخلاق ویا فلسفه ها وقوانین بشردوستانه داشته باشد ، فقط میتواند درصورتی بعنوان یک تمدن هماهنگ معنوی تثبیت گردد که سیر توالی وپیشرفت بشری را درکل بعنوان هدف خود تعیین نماید.
این مسئله اکنون واضح شده است که انسان موجود ایده آل پرست است ولی این ایده آلها که میتوانست رهگشای بشریت به جلو باشد درطول تاریخ اکثرا ً به قلاده بردگی استحاله نموده است. کوشش نسل های آینده درتعیین جایگاه تاریخی – منطقی ایده آلها بعنوان ابزاری برای پیشرفت انسانی وبعنوان پشتوانه پیشرفت های مادی – تخنیکی ورهنمائی زندگی عملی باید با دیدی روشن وآینده نگرصورت بگیرد. تا مگرایده ها وایده آلها ، زندگی عملی وجامعه آرمانی خلاصه فلسفه وتاریخ در رشته ای ناگسستنی وپرتلالو بهم پیوند بخورند وامتداد یابند.

5 – خاتمه کلام : ( موقعیت جوانان ما درقرن آینده )

جوانان افغانی درآستانه ورود به قرن آینده دروضع سخت اسفناکی بسرمی برند. درحالیکه درسطح جهانی یگانه نیروی پرتلاش اجتماعی جوانانی اند که برضد آلودگی های محیط زیست ، برعلیه مسابقات تسلیحاتی وبعضا ً نیزعلیه احجافات امپریالیستی وتعدی به حقوق بشرصف آرایی دارند.
درشرایطی که آمادگی های بزرگی برای ورود به قرن آینده برای جوانان جوامع پیشرفته دردست است ، جوانان امروز ما وجوانان فردای ما – که اطفال کنونی ما اند – درزیر پاشنه خون آلود استعمارروس دست وپا می زنند . صدها هزارتن آنها ازداشتن پدر، برادر، مادروخانواده آرام محروم شده اند ، وبعضا ً برای “شستشوی مغزی ” به آنطرف مرزبرده می شوند تا با وسایل جهنمی روان شناسانه ویا تربیتی از آینده وحال وگذشته خود انقطاع یابند.
بیش از یک ملیون ونیم طفل وجوان ما درآوارگی بد ترین نوع محرومیت مادی ومعنوی را سپری مینمایند . یک نسل کامل جوانان ما توسط روس سربریده شد ، یک نسل درحال جوانه زدن ما در زیرتربیت عناصربیگانه پرور، جاهل وبی آزرم به ابزار گنگ وبی اراده نیروهای رجعتگرا مبدل شده اند. ویک نسل دیگرنیز درخیمه های آوارگی درمغاک بدبختی مادی وظلمت جهل ونادانی دست وپامیزنند.
جوانان ما با این وضع وحالت چگونه میتوانند کاروان پرجلالت پیشرفت بشری را بدرقه نمایند ؟
ما جز ازین راهی نداریم که ازمیان همه این سیه روزی دست بسوی اطفال وجوانانی درازکنیم که میتوانیم بدانها دسترسی داشته باشیم وازمیان آنها پیشقراولان لشکرجرار رنج ومبارزه وپیروزی را برای فرداهای روشن وپرازامید زیر تربیت بگیریم .
تنها درک این نکته که ما درمغاک تیره بدبختی وسیه روزی زندگی می کنیم کافی نیست . فهم این نکته هم ضروری است که ملت های زیاد ومردمان بیشماری درنشیب وفراز حادثه ها – همانند ما – غرق درتیرگی وسیاهی روزگاربوده اند وفقط آنهائی برخود وتاریخ خود برگذشته وآتیه خود حاکمیت بدست آورده اند که درعمق مصیبت ها وناکامی ها فروغ جاودانه امید را دردل نگهداشته وبرای خروج ازورطه ها وبلایا همت را ازدست نداده اند.
فاجعه کنونی اگرچه زخم های ناسوری بردل وپیکرملت ما نشانده است ولی دردرازنای تاریخ ما این فاجعه ، لحظه ای بیش نیست که درمیان هاله ای ازحماسه وجانبازی ومقاومت شگفت وپرافتخار مردم ما گم میشود.
من یقین کامل دارم که درآستانه ورود به قرن آینده کشورما ومردم ما درافغانستان آزاد ، آباد ، شگوفان وصلح دوست زندگی خواهد کرد وفرزندان خجسته وباهمت ما آنچنانکه نسل ما استعماررا درهم کوفت ، عقب ماندگی ، تحجروبدبختی رانیزباهمین همت ازسرزمین محبوب وهمیشه آزاد افغانستان بیرون می رانند. وبامید آن روزاین دفتررا می بندم.

             نویسنده:عبدالقیوم رهبر  هفتم اگست - 1988